วันที่ 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2569 วิทยาลัยชุมชนตราดได้จัดทำ “โครงการอบรมเชิงปฏิบัติการ "ร้อยเรื่องเมืองสามชาย" การเขียนสารคดีวิชาการจากรากฐานประวัติศาสตร์และภูมิปัญญาจังหวัดตราด” ขึ้น ตามโครงการพัฒนาคุณภาพการศึกษาและพัฒนาท้องถิ่นโดยมีสถาบันอุดมศึกษาเป็นพี่เลี้ยง กิจกรรมส่งเสริมการอ่าน ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2568 เพื่อมุ่งเน้นกระบวนการมีส่วนร่วมในการค้นหาแก่นแท้ของ "เมืองสามชาย" และสังเคราะห์ออกมาเป็นหนังสือเชิงวิชาการ อันจะนำไปสู่การอนุรักษ์ ฟื้นฟู และต่อยอดมรดกทางปัญญาของจังหวัดตราดอย่างยั่งยืน โดยได้รับเกียรติจากรองศาสตราจารย์ ดร.อภิลักษณ์ เกษมผลกูล ประธานศูนย์สยามทรรศน์ศึกษา และอาจารย์ประจำหลักสูตรศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ผู้เชี่ยวชาญด้านคติชน และวัฒนธรรมท้องถิ่นเป็นวิทยากร มีวิทยากรกระบวนการกลุ่ม ได้แก่ ดร.กุณฑล งาเจือ และดร.สุดารัตน์ ตัณฑะอาริยะ โดยมี ผู้บริหารโรงเรียน ครูผู้รับผิดชอบ และคณะกรรมการสถานศึกษา จากโรงเรียนที่เข้าร่วมโครงการ ดังนี้ โรงเรียนไทยรัฐวิทยา 44 (บ้านนนทรีย์), โรงเรียนเพียงหลวง 6 ในทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตน์ราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี, โรงเรียนบ้านไม้รูด (วิสิทธิ์ประชาสรรค์), โรงเรียนบ้านตาหนึก, โรงเรียนวัดหนองเสม็ด (อรรถพรสงเคราะห์), โรงเรียนชุมชนวัดท่าพริก (จริยาอุปถัมภ์), โรงเรียนบ้านทุ่งไก่ดัก, โรงเรียนชุมชนวัดบ่อไร่, โรงเรียนบ้านเปร็ดใน, โรงเรียนชุมชนวัดอ่าวช่อ และโรงเรียนชุมชนบ้านเขาสมิง รวมจำนวนผู้เข้าร่วมกิจกรรม 55 คน
ผลการจัดกิจกรรมพบว่า คณะทำงานโครงการฯ ผู้บริหาร และครู มีความรู้ความเข้าใจวิธีการเขียนสารคดีวิชาการรู้จักจังหวัดตราดการมองเมืองตราดผ่านเลนส์ "3 ชาย" (ชายแดน-ชายเขา-ชายทะเล) เพื่อหาประเด็นในการเขียนเทคนิคการวางพล็อตเรื่องสำหรับสารคดี (เปิด/ปิดเรื่องให้น่าสนใจ) ขั้นตอนการเตรียมตัวลงชุมชน การตั้งโจทย์ การประสานงาน และมรรยาทในการแฝงฝัง ตัวเก็บข้อมูล แนะนำเครื่องมือสำคัญ แบบสังเกตการณ์ (Observation Checklist) แนวคำถามสัมภาษณ์ (In-Depth Interview) การจดบันทึกภาคสนาม (Field Note) และการบันทึกภาพ เพื่อเล่าเรื่องจากการอบรมทำให้ได้เค้าโครงเนื้อหา "เมืองสามชาย" ทั้งในมิติภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ และวิถีชีวิต (ชายแดน-ชายเขา-ชายทะเล) โดยแบ่งขอบเขตเนื้อหาเป็น 3 ด้านหลัก ได้แก่ ประวัติศาสตร์และความสัมพันธ์ระหว่างดินแดน นิเวศวัฒนธรรมและภูมิปัญญาการประกอบอาชีพ และอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์และประเพณีท้องถิ่น ของแต่ละโรงเรียน เพื่อนำกลับไปจัดทำเป็นรูปเล่มสมบูรณ์ใช้ในหลักสูตรท้องถิ่นต่อไป
